Zespół Kelly’ego (Combination Syndrome) - objawy, diagnostyka i leczenie. Case study
Zespół Kelly’ego, określany również jako Combination Syndrome, jest klasycznym problemem z zakresu protetyki stomatologicznej związanym z charakterystycznym układem braków zębowych i długotrwałym brakiem prawidłowego podparcia zwarciowego.
W prezentowanym przypadku mamy do czynienia z 68-letnim pacjentem, u którego całkowitemu bezzębiu szczęki towarzyszyło zachowanie wyłącznie zębów przednich żuchwy. Wieloletni brak odbudowy bocznych odcinków żuchwy doprowadził do stopniowego zaburzenia warunków zwarciowych, przeciążenia przedniego odcinka szczęki oraz zmian w obrębie tkanek podporowych.
To przypadek szczególnie wartościowy w przygotowaniu do Lekarsko-Dentystycznego Egzaminu Końcowego, ponieważ pokazuje zależność między warunkami zwarciowymi, podłożem protetycznym i zmianami zachodzącymi w układzie stomatognatycznym.
Zespół Kelly’ego - przypadek kliniczny
Pacjent miał 68 lat. W wywiadzie ogólnym występowały nadciśnienie tętnicze leczone farmakologicznie oraz dobrze kontrolowana cukrzyca typu 2. Pacjent nie palił. Z punktu widzenia protetycznego szczególnie istotna była historia dotychczasowego użytkowania uzupełnień. Proteza całkowita szczęki była użytkowana od około 15 lat. W żuchwie zachowane były jedynie zęby od 33 do 43, natomiast brakujące zęby boczne nie zostały odbudowane przez wiele lat. Z czasem pacjent zaczął zgłaszać coraz gorsze utrzymanie protezy górnej. Pojawiły się trudności podczas żucia twardszych pokarmów, ból błony śluzowej pod przednim odcinkiem protezy oraz pogorszenie estetyki twarzy. Widoczne było również zapadnięcie wargi górnej. Już sam wywiad wskazywał więc, że problem nie dotyczy wyłącznie zużytej lub źle utrzymującej się protezy. Konieczna była ocena całych warunków zwarciowych oraz podłoża protetycznego.
Badanie zewnątrzustne
W badaniu zewnątrzustnym stwierdzono obniżoną wysokość dolnego odcinka twarzy, zapadnięcie wargi górnej oraz pogłębienie bruzd nosowo-wargowych. Zmiany te współistniały z długoletnim użytkowaniem protezy oraz zaburzeniami warunków zwarciowych. W takim przypadku ocena pacjenta nie powinna ograniczać się wyłącznie do jamy ustnej. Istotne jest również to, w jaki sposób utrata podparcia i zmiany w obrębie łuków zębowych wpływają na wygląd tkanek miękkich twarzy.
Badanie wewnątrzustne szczęki
W szczęce stwierdzono znaczny zanik wyrostka zębodołowego w odcinku przednim. Obecny był również wiotki, ruchomy grzebień oraz przerost brodawek podniebiennych. Proteza całkowita szczęki była niestabilna podczas funkcji. Połączenie tych elementów ma kluczowe znaczenie diagnostyczne. U pacjenta nie występował jedynie problem retencji protezy. Obecne były zmiany podłoża protetycznego będące częścią większego zaburzenia biomechanicznego.
Badanie żuchwy
W żuchwie zachowane były zęby 33-43. Stwierdzono znaczne wydłużenie zębów przednich, czyli supraerupcję, oraz starcie siekaczy. Najważniejszym elementem była jednak utrata podparcia zwarciowego w odcinkach bocznych. To właśnie brak odbudowy bocznych odcinków żuchwy stanowił jeden z najważniejszych elementów całego mechanizmu powstawania zmian. Siły żucia nie były prawidłowo rozprowadzane w obrębie łuków zębowych, a znaczna ich część była przenoszona na przedni odcinek szczęki.
Diagnostyka radiologiczna w zespole Kelly’ego
Diagnostykę uzupełniono badaniem radiologicznym z wykorzystaniem CBCT lub pantomogramu. Badania wykazały zaawansowany zanik kości przedniego odcinka szczęki, pneumatyzację zatok szczękowych oraz zanik kości w odcinkach bocznych. Jednocześnie zachowane zęby dolne charakteryzowały się prawidłowym poziomem kości. Zestawienie obrazu klinicznego i radiologicznego pozwoliło na postawienie rozpoznania.
Rozpoznanie: zespół Kelly’ego
U pacjenta rozpoznano zespół Kelly’ego, czyli Combination Syndrome. Do charakterystycznych cech tego zespołu należą całkowite bezzębie szczęki, zachowanie wyłącznie zębów przednich żuchwy, zanik przedniego odcinka szczęki, przerost brodawek podniebiennych, przerost guzków szczęki, wydłużenie dolnych zębów przednich oraz utrata podparcia zwarciowego w odcinkach bocznych. W przedstawionym przypadku obraz kliniczny był więc typowy dla tego zespołu.
Patomechanizm zespołu Kelly’ego
Zrozumienie mechanizmu powstawania zmian jest szczególnie ważne zarówno w praktyce klinicznej, jak i podczas nauki do LDEK. Podstawowym problemem jest brak podparcia zwarciowego w odcinkach bocznych. Powoduje on, że większość sił żucia zaczyna być przenoszona na przedni odcinek szczęki. Długotrwałe przeciążenie tego obszaru prowadzi do postępującego zaniku kości. Pogarszające się warunki podłoża sprawiają, że proteza staje się coraz mniej stabilna. Jednocześnie zaburzenia zwarciowe ulegają pogłębieniu, a zachowane zęby przednie żuchwy są dalej przeciążane. Powstaje w ten sposób swoiste błędne koło: brak podparcia bocznego sprzyja przeciążeniu przedniej części szczęki, zmiany podłoża pogarszają stabilność protezy, niestabilność protezy dodatkowo zaburza funkcję, a nieprawidłowy rozkład sił sprzyja dalszej utracie tkanek podporowych. Dlatego zespół Kelly’ego nie może być rozpatrywany wyłącznie jako problem jednej protezy.
Dlaczego sama wymiana protezy może nie wystarczyć?
To jeden z najważniejszych wniosków wynikających z tego przypadku. Samo wykonanie nowej protezy całkowitej szczęki, bez odtworzenia podparcia okluzyjnego w odcinkach bocznych, zwykle nie rozwiązuje podstawowego problemu. Nowe uzupełnienie może poprawić pewne elementy funkcji lub estetyki, ale jeśli nadal utrzymują się nieprawidłowe warunki zwarciowe, mechanizm odpowiedzialny za przeciążenie tkanek pozostaje aktywny. W konsekwencji zanik kości może nadal postępować. Leczenie powinno więc obejmować kompleksową rehabilitację całego układu.
Etap I leczenia - przygotowanie
Pierwszy etap obejmował instruktaż higieny, korektę obecnej protezy oraz leczenie stanów zapalnych błony śluzowej. Konieczna była również diagnostyka cyfrowa i analiza zwarcia. Na tym etapie celem było przygotowanie warunków do dalszego leczenia oraz dokładne zaplanowanie sposobu odbudowy podparcia.
Etap II - leczenie chirurgiczne
W zależności od wskazań plan zakładał usunięcie przerostów błony śluzowej oraz wyrównanie podłoża protetycznego. Kolejnym elementem była kwalifikacja pacjenta do leczenia implantologicznego. Interwencje chirurgiczne nie były więc celem samym w sobie. Miały przygotować warunki do późniejszej stabilnej rehabilitacji protetycznej.
Etap III - leczenie implantologiczne
Preferowanym rozwiązaniem w szczęce było zastosowanie 4 implantów, a następnie wykonanie odbudowy typu overdenture lub mostu przykręcanego na implantach. W żuchwie zaplanowano odbudowę brakujących zębów bocznych z wykorzystaniem implantów. Najważniejszym celem tej części leczenia było odtworzenie podparcia zwarciowego w odcinkach bocznych. To właśnie przywrócenie właściwych warunków funkcjonalnych pozwala zmienić sposób przenoszenia sił żucia i przeciwdziałać dalszemu utrwalaniu niekorzystnego schematu obciążeń.
Etap IV - leczenie protetyczne
Ostatni etap obejmował odbudowę prawidłowej wysokości zwarcia, przywrócenie kontaktów w odcinkach bocznych oraz stabilizację okluzji. Uwzględniono również kontrolę funkcji mięśni oraz stawów skroniowo-żuchwowych. Leczenie protetyczne było więc ukierunkowane nie tylko na uzupełnienie braków zębowych. Jego celem było przywrócenie możliwie prawidłowej funkcji całego układu stomatognatycznego.
Efekty leczenia
Po zakończeniu terapii uzyskano stabilną odbudowę protetyczną oraz bardziej równomierne przenoszenie sił żucia. Poprawiły się retencja uzupełnień i komfort ich użytkowania. Odbudowa prawidłowego podparcia tkanek miękkich przełożyła się również na poprawę estetyki twarzy. Pacjent uzyskał znaczną poprawę funkcji żucia oraz jakości życia.
Zespół Kelly’ego a przygotowanie do LDEK
Z punktu widzenia przygotowania do LDEK warto zapamiętać przede wszystkim zależność pomiędzy układem braków zębowych, brakiem podparcia zwarciowego i zmianami zachodzącymi w przednim odcinku szczęki. W typowym obrazie zespołu Kelly’ego występuje całkowite bezzębie szczęki przy zachowanych zębach przednich żuchwy oraz braku podparcia w odcinkach bocznych. Konsekwencją jest przeciążenie przedniego odcinka szczęki i postępująca utrata tkanek podporowych. Istotne jest również to, że leczenie nie powinno ograniczać się do wykonania kolejnej protezy szczęki. Konieczne jest odtworzenie prawidłowych warunków zwarciowych i możliwie równomiernego przenoszenia sił żucia.
Najważniejszy wniosek kliniczny
Zespół Kelly’ego jest klasycznym przykładem zaburzeń, w których objaw widoczny w jednym miejscu jest konsekwencją nieprawidłowego funkcjonowania całego układu. Niestabilna proteza szczęki jest tylko jednym z elementów problemu. Kluczowe znaczenie ma długotrwały brak podparcia zwarciowego w odcinkach bocznych i wynikające z niego przeciążenie przedniego odcinka szczęki. Dlatego współczesne postępowanie powinno zmierzać do kompleksowej rehabilitacji. W opisywanym przypadku wykorzystanie implantów pozwoliło odtworzyć podparcie, poprawić stabilność uzupełnień i ograniczyć dalszą utratę tkanek podporowych.
FAQ - zespół Kelly’ego
Co to jest zespół Kelly’ego?
Zespół Kelly’ego, czyli Combination Syndrome, to zespół zmian związanych z charakterystycznym układem braków zębowych, w którym całkowitemu bezzębiu szczęki towarzyszą zachowane zęby przednie żuchwy oraz brak podparcia zwarciowego w odcinkach bocznych.
Jakie są charakterystyczne objawy zespołu Kelly’ego?
Do charakterystycznych cech należą zanik przedniego odcinka szczęki, przerost brodawek podniebiennych, przerost guzków szczęki, wydłużenie dolnych zębów przednich oraz brak podparcia zwarciowego w odcinkach bocznych.
Dlaczego w zespole Kelly’ego zanika przedni odcinek szczęki?
Brak podparcia bocznego powoduje przenoszenie znacznej części sił żucia na przedni odcinek szczęki, co prowadzi do jego przewlekłego przeciążenia i postępującego zaniku kości.
Czy wystarczy wykonać nową protezę całkowitą szczęki?
Samo wykonanie nowej protezy bez odtworzenia podparcia okluzyjnego zwykle nie rozwiązuje problemu, ponieważ mechanizm odpowiedzialny za nieprawidłowe przenoszenie sił pozostaje aktywny.
Jak wygląda leczenie zespołu Kelly’ego?
Leczenie może obejmować przygotowanie podłoża protetycznego, leczenie zmian błony śluzowej, postępowanie chirurgiczne, leczenie implantologiczne oraz późniejszą odbudowę protetyczną ukierunkowaną na przywrócenie prawidłowego podparcia zwarciowego.
Uczysz się do LDEK? Takie przypadki kliniczne pomagają połączyć teorię z praktycznym rozumieniem diagnostyki i leczenia. W Egzamin LDEK znajdziesz pytania, omówienia i materiały stworzone z myślą o skutecznym przygotowaniu do egzaminu. Wykup dostęp do Egzamin LDEK i ucz się na konkretnych przypadkach klinicznych https://egzaminldek.pl/kup-dostep-ldek